أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
459
قانون ( فارسى )
بهترين چارهء كسى كه بر اثر خوردن مسهل به تب مبتلا مىشود عصارهء جو است . اسكنجبين نيز براى اين حالت مطلوبست ليكن چون اسكنجبين پوستكن ( ساحج ) است بايد به مدت دو يا سه روز خوردن آن را به تاخير انداخت تا رودهها نيروى خود را از سر گيرند . شخص اسهال شده بايد روز دوم به حمام برود تا معلوم شود آيا هنوز مقدارى از مواد دفعى باقى است يا به كلى از بين رفته است . اگر شخص اسهالى از استحمام لذت برد و بر سر نشاط آمد ، بدان كه حمام بقيه مواد زائد را تصفيه مىكند و بگذار در حمام بماند . ليكن اگر ديدى استحمام را دوست ندارد و ميل دارد بيرون آيد ، بگذار بيرون بيايد . بدان كه داروهاى مسهل ممكن است در رودههاى ناتوان اسهالى ببار آورند كه مدتها دوام يابد و بند آمدنش به معالجات زياد نيازمند باشد . پيران بايد از عواقب اسهال بترسند . نوشيدن شراب ( نبيذ ) بعد از اسهال سبب ظهور تبها و اضطرابات مىشود و غالبا بعد از اسهال و رگ زدن موجب درد كبد مىگردد و چاره آن نوشيدن آب گرم است . بدان كه وقتى ستارگان شعرى ( دو خواهران ) طلوع مىكنند و هنگامى كه برف بر كوهساران مىنشيند و سرماى سخت وجود دارد ، وقت براى مسهل خوردن مناسب نيست . مسهل را بايد در بهار يا پائيز خورد و چون بهار رو بسوى تابستان است مسهل بايد لطيف و سبك باشد و چون پائيز بسوى زمستان راهى است داروى قوى را مىتوان تحمل كرد . نبايد بمحض اينكه احتياجى به نرمش معده داشتى به مسهل پناه ببرى و بدان عادت كنى و بطور دائم بخورى كه عواقب بسيار وخيم بدنبال دارد . براى خشكمزاجان داروى قوى شايسته نيست زيرا اين دارو نيروى آنها را بسيار كاهش مىدهد . كسى كه مسهل ضعيف مىخورد بايد كمتر حركت كند تا تاثير دارو از بين نرود . يكى از داروهاى مسهل خفيف و بىزيان بنفشه و شكر است . كسى كه در زمستان به اسهال نياز دارد بايد انتظار باد جنوب را بكشد و برخى گويند بايد در تابستان در انتظار باد شمال باشد و اين رشته سر دراز دارد . اگر بيمارى مسهل خفيف خورد و تاثيرى از آن نديد تحريك مسهل صحيح نيست بلكه بايد ترك شود . گاهى بيمارى اسهالآور است - و تب بدنبال دارد ؛ در اين حالت شايد رگ زدن بيمار را نجات دهد . فصل ششم - افراط در استعمال مسهل - زمان قطع آن بدان كه يكى از نشانههاى فرارسيدن موقع بند آوردن شكم ، تشنگى است . ليكن هر تشنگى نشانهء اسهال مفرط نيست زيرا انگيزههاى ديگرى نيز براى تشنگى وجود دارد . اگر معده گرم يا خشك يا گرم و خشك باشد تشنگى زودرس است ؛ اگر طعم دارو تند و سوزنده